مصطفى النوراني الاردبيلي

71

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

شبه شبه كلمه عربى ، به فتح شين و سكون ب ، آن را در فارسى روى توتيا و در اردو جست ، و نيز در عربى آن را خارصين مىگويند و در انگليسى آن را Zinc مىگويند ، معدنى است . رنگ آن سفيد و نيلى ، ذائقه ، بىمزه ، مزاج گرم و خشك به درجه دوّم ، خوراك آن به‌طور كُشته 125 ميلىگرم ، قابض و مسكّن و مجفف و دافع تب و امراض چشم مىباشد ، همراه با برگ تاجريزى يا برگ باديان ساييده بر ورم‌ها مىگذارند ، خوراك كُشته آن نافع سرعت انزال و سيلان رحم و تبها مىباشد ، مقوى باه و مغلظ منى و مضر طحال است ، مصلح آن عسل و روغنيّات است ، بدلش سرب مىباشد . بعضىها خوراك آن را از 200 ميلىگرم تا نيم گرم نوشته‌اند و مىگويند خوراك در ظرف درست كرده از آن معده و دل را قوت مىبخشد و ماليدن آن در چشم مقوى بصر است . « 1 » و در طبّ يونانى كُشته مثلث كه از قلع ، روى و سرب و شوره قلمى و صبر درست شده است ، مغلظ منى و براى سرعت انزال استعمال شده است . « 2 » و نيز در امراض چشم استعمال مىشود . در خون انسان 4 يونيت بشكل‌طبيعى بنام Zinc Sulphate وجود دارد . اسم علمى روى ، Zinc Oxide مىباشد كه از آن مرهم براى امراض جلديه ، محلول براى شستشوى خارش و زخمها و با روغن كرچك براى سوزش زير پاى بچه‌ها و نيز در خيلى كرمهاى زيبايى صورت مخلوط مىشود و آن قابض و محرك است ، زخمها را شفا مىدهد ، در تركيدگى پوست و مرض اگزما خيلى مفيد است و نيز Zinc chloride اين يك مركّبى از روى و از تيزاب نمك درست مىشود كه دافع عفونت است نيز براى زخمها استعمال مىشود . 2 % آن در آب حل كرده به‌صورت غرغره در گلو استعمال مىكنند و ماده سوّم به نام Zinc Sulphas آن روى با اسيد سولفوريك مخلوط شده درست مىشود كه نيز براى زخمها ، سوزاك ، سوزش گوش و بيشتر در قطرات چشم ، زينك سولفس استعمال مىشود و خوراك آن از ربع تا نصف گرم قىآور است و براى

--> ( 1 ) - المفردات ، ص 198 ؛ مخزن المفردات ، ص 138 ؛ بستان المفردات ، ص 107 . ( 2 ) - همدرد انگليسى ، ص 232 .